Czym są obligacje korporacyjne?

Ustawa z dnia 25 czerwca 1995 roku o obligacjach definiuje to pojęcie w sposób następujący: obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji (obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Obligacje korporacyjne są więc papierem dłużnym, w którym emitentem jest określony przedsiębiorca, najczęściej spółka akcyjna lub spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

W praktyce przedsiębiorstwo, które potrzebuje kapitału na rozwój lub refinansowanie zobowiązań, emituje obligacje zamiast zaciągać tradycyjny kredyt bankowy. Inwestor kupujący obligację pożycza więc swoje środki firmie, a w zamian otrzymuje regularne płatności odsetkowe oraz zwrot kwoty nominalnej w dniu wykupu. Model ten pozwala emitentowi pozyskać finansowanie bezpośrednio od wielu drobnych i instytucjonalnych inwestorów, często na korzystniejszych warunkach niż oferowane przez banki.

Rodzaje obligacji korporacyjnych

Możemy wyodrębnić kilka kryteriów podziału obligacji korporacyjnych, które determinują zarówno profil ryzyka, jak i oczekiwaną rentowność inwestycji. Najważniejsze z nich to:

Ze względu na sposób oznaczenia obligatariusza

• imienne — emitent prowadzi rejestr właścicieli, co ułatwia weryfikację uprawnień do świadczeń;
• na okaziciela — prawa wynikające z obligacji przysługują każdemu posiadaczowi fizycznego lub elektronicznego dokumentu.

Z uwagi na sposób oprocentowania obligacji

• oprocentowanie stałe — kupon odsetkowy nie zmienia się przez cały okres trwania emisji, co zapewnia inwestorowi pełną przewidywalność przepływów pieniężnych;
• oprocentowanie zmienne — najczęściej oparte na stawce referencyjnej WIBOR powiększonej o marżę emitenta, dostosowuje się do bieżącej sytuacji rynkowej;
• oprocentowanie z dyskontem — obligacja sprzedawana jest poniżej wartości nominalnej, a różnica stanowi dochód inwestora w momencie wykupu.

Z uwagi na termin wykupu

• krótkoterminowe — do jednego roku;
• średnioterminowe — od roku do pięciu lat;
• długoterminowe — powyżej pięciu lat, często emitowane przez duże spółki o stabilnej pozycji rynkowej.

Z uwagi na sposób zabezpieczenia

• niezabezpieczone (senior unsecured) — obligatariusz polega wyłącznie na zdolności emitenta do regulowania zobowiązań;
• częściowo zabezpieczone — zabezpieczenie dotyczy na przykład 50% wartości długu, co zmniejsza potencjalną stratę w razie problemów emitenta;
• całkowicie zabezpieczone — 100% wartości obligacji pokryte jest zastawem na majątku lub gwarancją osoby trzeciej.

Ze względu na sposób emisji

• oferta prywatna — kierowana maksymalnie do 150 inwestorów, wymaga mniej formalności i kosztów związanych z przygotowaniem prospektu;
• oferta publiczna — skierowana do nieograniczonej liczby inwestorów, często notowana na rynku Catalyst.

Od czego zależy oprocentowanie obligacji

Przedsiębiorstwa emitują obligacje korporacyjne przede wszystkim w celach inwestycyjnych, refinansowania zadłużenia lub finansowania bieżącej działalności operacyjnej. Oprocentowanie obligacji, czyli odsetki płacone w określonych odcinkach czasu posiadaczowi obligacji przez emitenta, wynosi przeważnie od kilku do kilkunastu procent i zależy od ryzyka kredytowego emitenta oraz jego kondycji finansowej.

Spółki uważane za bardziej ryzykowne oferują inwestorom wyższe oprocentowanie, aby skompensować podwyższone prawdopodobieństwo problemów ze spłatą. Wyższe ryzyko może wynikać z krótkiej historii działalności emitenta, ekspozycji na niestabilny sektor gospodarki lub innowacyjnego, lecz niepewnego modelu biznesowego. Z kolei spółki postrzegane jako wiarygodne płatniki, z ugruntowaną pozycją rynkową i transparentnymi sprawozdaniami finansowymi, emitują obligacje o znacznie niższej rentowności, ponieważ inwestorzy akceptują mniejszy zwrot w zamian za bezpieczeństwo kapitału.

Dodatkowym czynnikiem wpływającym na oprocentowanie jest ocena ratingowa przyznawana przez agencje takie jak Moody’s, Standard & Poor’s czy Fitch. Im wyższy rating, tym niższa premia za ryzyko, a co za tym idzie — niższe koszty pozyskania kapitału dla emitenta.

Czym są warunki emisji obligacji i gdzie je znaleźć

Każdy inwestor zainteresowany zakupem obligacji korporacyjnych powinien przed podjęciem decyzji zapoznać się z warunkami emisji. Zawarte są one w dokumencie ofertowym, którym może być prospekt emisyjny, memorandum informacyjne, nota informacyjna lub dokument informacyjny, w zależności od typu oferty i wielkości emisji.

W warunkach emisji szczegółowo opisana jest wysokość oprocentowania, częstotliwość wypłat odsetek (miesięczna, kwartalna, półroczna lub roczna), opis zabezpieczenia oraz klauzule dotyczące przedterminowego wykupu lub zawieszenia wypłat. Dokument zawiera także podstawowe informacje o emitencie: strukturę akcjonariatu, historyczne wyniki finansowe, opis modelu biznesowego oraz potencjalne czynniki ryzyka związane z działalnością spółki.

Polskie obligacje korporacyjne najczęściej emitowane są na okres od dwóch do trzech lat, a odsetki wypłacane są kwartalnie bezpośrednio na rachunek maklerski inwestora. Dokumenty ofertowe dostępne są na stronach internetowych emitentów, na platformie Catalyst oraz w serwisach analitycznych specjalizujących się w rynku długu.

Koszty inwestycji w obligacje korporacyjne

Obligacje korporacyjne należą do instrumentów o relatywnie niskich kosztach transakcyjnych. Kupując obligacje na rynku pierwotnym, czyli bezpośrednio od emitenta podczas pierwszych zapisów, inwestor zazwyczaj nie ponosi żadnych opłat za nabycie. Brak jest również prowizji za zarządzanie, co stanowi wyraźną przewagę nad funduszami inwestycyjnymi czy strukturyzowanymi produktami oszczędnościowymi.

Koszty pojawiają się natomiast w przypadku sprzedaży lub zakupu obligacji na rynku wtórnym, w szczególności na giełdowym rynku obligacji Catalyst. Prowizja maklerska wynosi tam około 0,2% od wartości transakcji, choć w praktyce zależy od taryfy danego biura maklerskiego i może być niższa przy większych zleceniach. Warto również uwzględnić ewentualną opłatę za prowadzenie rachunku maklerskiego oraz opłatę depozytową pobieraną przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych.

Jak sprzedać obligacje przed terminem wykupu

Jedną z istotnych zalet inwestowania w obligacje korporacyjne notowane na rynku wtórnym jest elastyczny dostęp do zainwestowanego kapitału. W dowolnym momencie można sprzedać posiadane obligacje, nie tracąc przy tym naliczonych dotychczas odsetek, pod warunkiem że w momencie sprzedaży upłynął już co najmniej jeden okres odsetkowy.

Sprzedaż obligacji przeprowadza się za pośrednictwem rachunku maklerskiego w sposób analogiczny do sprzedaży akcji: składa się zlecenie sprzedaży ze wskazaniem ceny i liczby papierów wartościowych. Podstawowa różnica polega na bardzo niskiej zmienności cen obligacji. O ile notowania akcji mogą zmieniać się o kilka procent w ciągu jednego dnia, ceny obligacji korporacyjnych wahają się zazwyczaj o mniej niż 1% rocznie, co zapewnia większą stabilność wyceny portfela.

W praktyce płynność obligacji na rynku wtórnym bywa różna: emisje dużych, rozpoznawalnych spółek znajdują nabywców szybko i po cenie bliskiej wartości godziwej, podczas gdy mniejsze emisje mogą charakteryzować się niską płynnością, co może utrudnić szybką sprzedaż bez akceptacji niższej ceny.

Ryzyko inwestycji w obligacje korporacyjne

Obligacje korporacyjne, podobnie jak każdy instrument dłużny, wiążą się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału. Z czego wynika to zagrożenie? Emitent obligacji, podobnie jak kredytobiorca w banku, może w pewnym momencie przestać wywiązywać się ze swoich zobowiązań — wystarczy pogorszenie sytuacji finansowej, utrata płynności lub niewłaściwe zarządzanie przedsiębiorstwem.

Statystyki pokazują, że w bankach kilka procent udzielanych kredytów przedsiębiorstwom nie jest spłacanych regularnie. Analogiczne zjawisko występuje na rynku obligacji Catalyst: część emitentów opóźnia się z wypłatą odsetek lub całkowicie zawiesza obsługę długu. W skrajnych przypadkach dochodzi do upadłości emitenta, co może oznaczać całkowitą stratę dla obligatariuszy niezabezpieczonych.

Istnieje wiele metod ograniczania ryzyka inwestycyjnego. Najważniejsze z nich to:

• dokładna analiza sprawozdań finansowych emitenta — weryfikacja rentowności, wskaźników zadłużenia, płynności bieżącej i zdolności do obsługi długu;
• sprawdzenie zabezpieczeń emisji — obligacje zabezpieczone zastawem na majątku rzeczowym lub gwarancją osób trzecich oferują dodatkową ochronę kapitału;
• dywersyfikacja portfela — inwestowanie w obligacje kilku różnych emitentów z różnych sektorów gospodarki zmniejsza ryzyko koncentracji;
• analiza ratingów kredytowych przyznawanych przez agencje ratingowe lub niezależnych analityków;
• śledzenie sytuacji w branży emitenta — czynniki makroekonomiczne, zmiany regulacyjne czy poziom konkurencji mogą wpływać na zdolność spółki do obsługi zobowiązań.

Czy zysk z obligacji korporacyjnych jest wysoki

Niewątpliwą zaletą obligacji korporacyjnych jest ich zyskowność mieszcząca się najczęściej w przedziale od 6% do 11% w skali roku, która nie zależy bezpośrednio od sytuacji na giełdzie papierów wartościowych. Potencjalne zyski są nawet dwa do trzech razy wyższe niż oprocentowanie lokat bankowych przy podobnym horyzoncie czasowym, choć oczywiście przy wyższym poziomie ryzyka.

Wadą i barierą wejścia dla części inwestorów indywidualnych może być stosunkowo wysoki minimalny próg inwestycji, który w wielu emisjach wynosi 20 000 złotych lub więcej. Niektóre oferty skierowane są wyłącznie do inwestorów instytucjonalnych lub zamożnych osób fizycznych, co ogranicza dostępność produktu.

Warto również zauważyć, że rentowność obligacji korporacyjnych podlega opodatkowaniu podatkiem od zysków kapitałowych w wysokości 19%, co należy uwzględnić w kalkulacji rzeczywistego zwrotu netto. Z kolei odsetki od lokat bankowych do pewnej wysokości mogą korzystać z preferencyjnego traktowania podatkowego.

Rynek obligacji korporacyjnych w Polsce dynamicznie się rozwija. Obecnie zadłużenie polskich firm z tytułu emisji obligacji stanowi około 5% PKB, podczas gdy w krajach zachodnich wskaźnik ten przekracza 100%. Jest to pozytywna informacja dla inwestorów, ponieważ w najbliższych latach liczba atrakcyjnych ofert emisyjnych prawdopodobnie wzrośnie, a wzrost konkurencji może prowadzić do poprawy jakości emitentów i lepszego dostosowania oferty do oczekiwań różnych grup kapitałowych.