Osoba prowadząca działalność gospodarczą może ogłosić upadłość konsumencką, jednak musi spełnić szereg warunków. Najczęściej to właśnie prowadzenie własnej firmy jest powodem tego, że popada się w finansowe tarapaty. Podpowiadamy kiedy i jak ogłosić upadłość konsumencką gdy prowadzi się działalność gospodarczą.
- Czym jest upadłość konsumencka?
- Kiedy przedsiębiorca może ogłosić upadłość konsumencką?
- Jakie są procedury ogłaszania upadłości konsumenckiej przedsiębiorcy?
- Czy można ogłosić upadłość konsumencką bez uprzedniej upadłości przedsiębiorstwa?
Definicja i zakres upadłości konsumenckiej
Upadłość konsumencka to instytucja prawna umożliwiająca oddłużenie osób fizycznych, które ze względu na swoją sytuację majątkową nie są w stanie spłacić wymagalnych zobowiązań. Procedura ta obejmuje zarówno osoby prowadzące działalność gospodarczą, jak i te, które nigdy jej nie prowadziły. W przypadku przedsiębiorców warunki są jednak bardziej rygorystyczne niż w przypadku konsumentów nieposiadających firmy.
Skutkiem pomyślnie zakończonego postępowania upadłościowego jest całkowite umorzenie pozostałych do spłaty zobowiązań wobec wierzycieli zarówno prywatnych, jak i instytucji publicznych. Dłużnik odzyskuje możliwość normalnego funkcjonowania w obrocie gospodarczym, choć przez określony czas mogą obowiązywać go pewne ograniczenia.
Warto podkreślić, że upadłość konsumencka różni się od upadłości przedsiębiorcy przede wszystkim zakresem podmiotowym oraz trybem postępowania. Pierwsza z nich dotyczy wyłącznie osób fizycznych i ma na celu umożliwienie niewypłacalnym dłużnikom nowego startu finansowego, podczas gdy druga odnosi się do podmiotów gospodarczych jako takich.
Przesłanki dopuszczalności wniosku dla prowadzącego działalność
Zgodnie z ustawą z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe, osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą ubiegać się o upadłość konsumencką wyłącznie po spełnieniu określonych warunków. Podstawową przesłanką jest zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przed złożeniem wniosku lub w trakcie postępowania.
Moment powstania niewypłacalności ma zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości postępowania dłużnika. Przedsiębiorca ma obowiązek zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa w ciągu 30 dni od dnia, w którym wystąpiła niewypłacalność. Nieprzestrzeganie tego terminu może skutkować odmową przyznania prawa do upadłości konsumenckiej w późniejszym czasie.
Sąd bada również, czy dłużnik w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed złożeniem wniosku nie korzystał już z procedury upadłościowej. Jeśli taka sytuacja miała miejsce, a dłużnik otrzymał wcześniej umorzenie zobowiązań, kolejny wniosek prawdopodobnie zostanie odrzucony. Wyjątek stanowią przypadki, gdy ponowna niewypłacalność powstała z przyczyn niezależnych od dłużnika.
Etapy procedury dla byłego przedsiębiorcy
Zamknięcie działalności gospodarczej
Pierwszym krokiem jest wykreślenie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Zamknięcie firmy musi nastąpić przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką lub bezpośrednio po jego złożeniu. Sąd weryfikuje, czy przedsiębiorca nie prowadzi już żadnej aktywności gospodarczej w chwili rozpoznawania wniosku.
Złożenie wniosku o upadłość przedsiębiorstwa
Jeżeli dłużnik prowadził działalność gospodarczą w momencie powstania niewypłacalności, powinien był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości swojego przedsiębiorstwa. To postępowanie ma charakter priorytetowy i służy uporządkowanej likwidacji majątku firmy oraz zaspokojeniu wierzycieli. Dopiero po zakończeniu tej procedury możliwe jest złożenie wniosku o upadłość konsumencką.
Wniosek o upadłość konsumencką
Po zamknięciu działalności gospodarczej oraz – jeśli było to wymagane – po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego przedsiębiorstwa, dłużnik może wystąpić z wnioskiem o upadłość konsumencką. Do wniosku należy dołączyć komplet dokumentów potwierdzających stan majątkowy, listę wierzycieli oraz dowody, że niewypłacalność nie powstała z winy dłużnika lub w wyniku umyślnego działania.
Postępowanie sądowe
Sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika bada, czy spełnione zostały wszystkie przesłanki formalne i materialne. Analizuje między innymi czy dłużnik dochował należytej staranności w zarządzaniu firmą, czy terminowo zgłosił niewypłacalność oraz czy nie pokrzywdził wierzycieli poprzez działania na ich szkodę.
Plan spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań
W zależności od sytuacji majątkowej dłużnika, sąd ustala plan spłaty, który przewiduje określony procent zaspokojenia wierzycieli w ciągu kilku lat, albo – w przypadku braku jakichkolwiek środków do życia – orzeka natychmiastowe umorzenie długów. Po upływie okresu próbnego i wywiązaniu się z nałożonych obowiązków następuje całkowite oddłużenie.
Wyjątki umożliwiające pominięcie upadłości firmy
Przepisy przewidują możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej bez wcześniejszego przechodzenia przez procedurę upadłości przedsiębiorstwa. Decyzja w tym zakresie opiera się na klauzulach słuszności i humanitaryzmu, które pozwalają sądowi na elastyczne podejście do indywidualnej sytuacji dłużnika.
Do okoliczności uzasadniających zastosowanie odstępstwa zalicza się:
- Poważne problemy zdrowotne – długotrwała choroba lub niepełnosprawność uniemożliwiająca kontynuowanie działalności i terminowe zgłoszenie upadłości przedsiębiorstwa,
- Podeszły wiek dłużnika – sytuacja, w której przedsiębiorca ze względu na wiek nie jest w stanie prowadzić skomplikowanych procedur upadłościowych,
- Brak winy w powstaniu niewypłacalności – np. nagłe zmiany rynkowe, klęski żywiołowe, utrata głównego kontrahenta z przyczyn niezależnych od dłużnika,
- Niewielka skala działalności – mikroprzedsiębiorstwa, których majątek nie uzasadnia kosztownej i długotrwałej procedury upadłości gospodarczej.
Sąd rozpatruje każdą sprawę indywidualnie, badając nie tylko formalną stronę wniosku, ale przede wszystkim rzeczywiste możliwości i zachowania dłużnika. Jeśli uzna, że brak złożenia wniosku o upadłość przedsiębiorstwa wynikał z usprawiedliwionych przyczyn, może dopuścić bezpośrednie ogłoszenie upadłości konsumenckiej.
W takim przypadku umorzenie obejmuje zarówno zobowiązania prywatne dłużnika, jak i te powstałe w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Pozwala to na kompleksowe rozwiązanie problemów finansowych bez konieczności dzielenia długów na kategorie i przeprowadzania dwóch odrębnych postępowań.