Ile wynosi urlop ojcowski – wszystko, co ojcowie powinni wiedzieć

Podstawowe informacje o urlopie dla ojców

Urlop ojcowski został wprowadzony już w 2010 r., a przez następne lata zmieniał się czas jego trwania. Na początku było to tylko siedem dni. Aktualnie urlop ojcowski wynosi 14 dni. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że wliczają się do niego również dni ustawowo wolne od pracy tzn. weekendy i święta. Ojciec może go wykorzystać aż do ukończenia pierwszego roku życia swojego dziecka, czyli najpóźniej do pierwszych urodzin malucha. Jeśli tego nie zrobi, wówczas urlop przepada. Urlop ten jest w 100% płatny i dostaje go każdy ojciec zatrudniony na umowie o pracę, bez względu na swoją sytuację finansową.

Niestety nie można go dzielić – trzeba go wykorzystać od razu w całości. Może przypadać nawet w trakcie urlopu macierzyńskiego matki dziecka. Nie ma przeciwwskazań, aby oboje rodziców korzystało z tych świadczeń jednocześnie. Przez cały czas korzystania z urlopu ojcowskiego rodzicom przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wynagrodzenia, płatny przez 12 miesięcy.

Kto może skorzystać z tego uprawnienia

Z urlopu ojcowskiego mogą skorzystać również pracownicy zatrudnieni na podstawie innych umów oraz przedsiębiorcy, pod warunkiem że opłacają składki chorobowe. Urlop ten przysługuje również mężczyznom, którzy adoptowali dziecko – dokładnie na tych samych zasadach co ojcom biologicznym.

Z urlopem ojcowskim wiążą się także dodatkowe atuty, jakimi są ochrona pracownika przed zwolnieniem czy swobodne korzystanie z urlopu wypoczynkowego. Pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia takiego urlopu, oczywiście tylko w sytuacji jeśli pracownik prawidłowe złoży wniosek. Niezależnie od formy zatrudnienia każdy uprawniony ojciec ma gwarancję zachowania stanowiska pracy po powrocie z urlopu.

Różnice między urlopem ojcowskim a tacierzyńskim

Urlop tacierzyński to urlop, który ojciec dziecka przejmuje od matki wykorzystując w ten sposób część przysługującego jej urlopu macierzyńskiego. Kobieta po urodzeniu dziecka jeśli nie chce lub nie może wykorzystać całego urlopu macierzyńskiego, może go przenieść na ojca dziecka. Jednak tylko i wyłącznie wtedy, jeśli jest on zatrudniony na umowie. Generalnie jest to dodatkowy urlop, z jakiego może skorzystać ojciec dziecka, w sytuacji nie wykorzystanego przez matkę urlopu. Jeśli natomiast matka postanowi wykorzystać urlop macierzyński do końca, wówczas ojciec dziecka nie dostanie go w ogóle.

Aby ojciec mógł przejąć niewykorzystaną przez matkę część urlopu, musi na niego przejść zaraz po jej rezygnacji z jego kontynuowania. Nie można przełożyć tego urlopu na późniejszy termin – musi istnieć bezpośrednia ciągłość opieki nad dzieckiem po stronie jednego z rodziców.

Szczególne okoliczności uprawniające do urlopu tacierzyńskiego

Urlop tacierzyński przysługuje również w sytuacji, kiedy matka dziecka musi być poddana hospitalizacji, jej stan zdrowia nie pozwala na opiekę nad dzieckiem lub w sytuacji kryzysowej kiedy to w trakcie urlopu macierzyńskiego kobieta umiera. W takich przypadkach ojciec automatycznie przejmuje prawo do pełnego wymiaru pozostałego urlopu macierzyńskiego.

Z kolei pracodawca musi przyjąć pracownika wracającego z takiego urlopu z powrotem do pracy. Urlop tacierzyński, dokładnie tak samo jak ojcowski, zapewnia 100 proc. średniej pensji z ostatnich 12 miesięcy, trwa dwa tygodnie i trzeba go wykorzystać do czasu ukończenia przez dziecko 1 roku życia. W praktyce oznacza to pełną ochronę finansową ojca w trakcie wykonywania obowiązków opiekuńczych.

Aspekty formalne związane z urlopem

Aby skorzystać z urlopu ojcowskiego, należy złożyć pracodawcy pisemny wniosek – najlepiej z odpowiednim wyprzedzeniem, choć przepisy nie określają minimalnego terminu. Wniosek powinien zawierać planowany termin rozpoczęcia urlopu oraz jego długość (14 dni). Do wniosku warto dołączyć odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub inne dokumenty potwierdzające ojcostwo.

Pracodawca nie może odmówić udzielenia urlopu ojcowskiego – jest to bezwzględne uprawnienie pracownika wynikające wprost z Kodeksu pracy. Ewentualna odmowa stanowiłaby naruszenie przepisów prawa pracy i mogłaby skutkować odpowiedzialnością pracodawcy. W praktyce urząd pracy nadzorujący przestrzeganie przepisów może nałożyć na pracodawcę karę finansową za odmowę udzielenia urlopu ojcowskiego.

Urlop ojcowski w kontekście planowania finansowego rodziny

Skorzystanie z urlopu ojcowskiego nie wpływa negatywnie na finanse rodziny, ponieważ ojciec otrzymuje pełne wynagrodzenie w postaci zasiłku macierzyńskiego. W praktyce oznacza to, że dochody gospodarstwa domowego pozostają na stabilnym poziomie, a jednocześnie oboje rodzice mogą aktywnie uczestniczyć w pierwszych tygodniach życia dziecka.

Warto zaznaczyć, że urlop ojcowski można połączyć z urlopem wypoczynkowym – w ten sposób ojciec może przedłużyć swój czas z dzieckiem nawet do trzech lub czterech tygodni. Taka elastyczność pozwala lepiej dopasować harmonogram opieki do indywidualnych potrzeb rodziny oraz ułatwia organizację codziennych obowiązków związanych z noworodkiem.

Urlop ojcowski dla samozatrudnionych i pracowników umów cywilnoprawnych

Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą oraz osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych (umowa zlecenie, umowa o dzieło) mają prawo do urlopu ojcowskiego pod warunkiem dobrowolnego opłacania składek chorobowych. Obowiązek ten musi być spełniony nieprzerwanie przez co najmniej 90 dni przed planowanym urlopem ojcowskim.

W przypadku przedsiębiorców składka chorobowa wynosi zazwyczaj kilkadziesiąt złotych miesięcznie i jest opłacana wraz z innymi składkami ZUS. Dla wielu samozatrudnionych ojców koszt ten jest zupełnie uzasadniony w kontekście korzyści wynikających z możliwości skorzystania z płatnego urlopu ojcowskiego oraz innych świadczeń chorobowych. Warto pamiętać, że prawo do urlopu ojcowskiego nie zależy od poziomu składek – nawet minimalne odprowadzenie składek chorobowych uprawnia do pełnych 14 dni płatnego urlopu.