Dlaczego boli wątroba – 4 najpoważniejsze przyczyny

Wątroba jest niezwykle istotnym organem w naszym ciele. Choć nie jest ona unerwiona, otacza ją błona surowicza, informująca nasz organizm o jakimkolwiek jej powiększeniu, które może wiązać się z różnymi chorobami i powikłaniami. Odczuwamy wtedy zazwyczaj ból w prawym boku poniżej żeber, warto zatem zastanowić się, co może stanowić jego przyczynę i jak najszybciej skonsultować wszelkie niepokojące objawy z lekarzem.

Objaw wirusowego zapalenia wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby, zwane również skrótowo WZW oraz potocznie żółtaczką, jest chorobą narządu spowodowaną zakażeniem wirusowym. Aktualnie wyróżnia się sześć czynników wirusowych uszkadzających wątrobę, przy czym w Polsce najczęściej dochodzi do zakażeń HAV, HCV i HBV. Każdy z tych typów charakteryzuje się odmiennym mechanizmem przenoszenia – HAV rozprzestrzenia się głównie drogą pokarmową, podczas gdy HBV i HCV przenoszą się przez kontakt z zakażoną krwią.

Objawy zapalenia wątroby mogą nie być jasno określone, co opóźnia rozpoznanie choroby. Niektórzy pacjenci odczuwają jedynie przewlekłe zmęczenie oraz trudności w koncentracji, a czasami dolegliwości zbliżone do tych występujących podczas zachorowania na grypę. We znaki mogą dawać się uporczywe bóle stawów i mięśni, które pacjenci często błędnie przypisują innym przyczynom. Część chorych może zaobserwować u siebie wysypkę o charakterze pokrzywkowym lub żółtaczkę, przejawiającą się zażółceniem skóry, błon śluzowych i białkówki oka – ten ostatni objaw pojawia się jednak dopiero w bardziej zaawansowanym stadium choroby, gdy bilirubina we krwi osiąga odpowiedni poziom.

Diagnostyka WZW wymaga wykonania specjalistycznych testów serologicznych oraz oceny aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT), które przy zapaleniu znacząco wzrastają, często przekraczając wartości normy wielokrotnie.

Sygnał przy alkoholowym zapaleniu wątroby

Alkoholowe zapalenie wątroby to choroba przewlekła, w której w obrębie tego organu pojawiają się zmiany martwiczo-zapalne spowodowane nadmiernym spożywaniem alkoholu przez długi czas. Schorzenie to rozwija się stopniowo – u większości pacjentów następuje po latach regularnego picia, choć u osób genetycznie predysponowanych proces chorobowy może przyspieszyć.

Objawy tego typu zapalenia obejmują przede wszystkim:

• przewlekłe zmęczenie niezależne od ilości snu
• wymioty oraz uporczywe nudności, szczególnie w godzinach porannych
• gorączka o charakterze podgorączkowym lub wyższa
• intensywny ból w prawym boku pod łukiem żebrowym, nasilający się przy ucisku
• całkowity brak apetytu prowadzący do niezamierzonej utraty masy ciała
• żółtaczka o różnym nasileniu
• wodobrzusze będące efektem nadciśnienia wrotnego
• powiększenie wątroby wyczuwalne podczas badania palpacyjnego
• powiększenie śledziony (splenomegalia)
• encefalopatia wątrobowa manifestująca się zaburzeniami świadomości

Chorobę tę leczy się przede wszystkim całkowitą abstynencją alkoholową oraz systematycznym monitorowaniem stanu zdrowia. Niezbędne jest też uzupełnianie niedoborów pokarmowych, zwłaszcza witamin z grupy B (szczególnie tiaminy), kwasu foliowego oraz białka. W ciężkich przypadkach konieczne bywa zastosowanie kortykosteroidów zmniejszających reakcję zapalną.

Kłucie w prawym boku? To może być stłuszczenie wątroby

Stłuszczenie wątroby polega na nadmiernym odkładaniu się tłuszczu (głównie triglicerydów) w komórkach wątrobowych – hepatocytach. Czasami jego przyczyną może być nadużywanie alkoholu, nie jest to jednak reguła. Ze względu na etiologię wyróżnia się alkoholowe (ASH – Alcoholic Steatohepatitis) oraz niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD – Non-Alcoholic Fatty Liver Disease).

O ile przyczyna alkoholowego stłuszczenia jest jednoznaczna i wiąże się z toksycznym działaniem etanolu na komórki wątrobowe, w przypadku niealkoholowego przyczyną może być kilka współistniejących czynników:

• otyłość brzuszna oraz niewłaściwe odżywianie się, szczególnie dieta bogata w węglowodany proste i tłuszcze trans
• cukrzyca typu II lub stan przedcukrzycowy (insulinooporność)
• skłonności genetyczne dotyczące metabolizmu lipidów
• zaburzenia gospodarki tłuszczowej, w tym dyslipidemie (podwyższony cholesterol i trójglicerydy)
• długotrwałe przyjmowanie niektórych leków (np. kortykosteroidów, metotreksatu)
• współistniejące wirusowe zapalenie wątroby typu C

Początkowy przebieg choroby jest bezobjawowy – wątroba przez długi czas pracuje wydajnie mimo gromadzenia się w niej tłuszczu. Z czasem pojawić mogą się osłabienie organizmu, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu oraz ogólne złe samopoczucie. W późniejszych etapach, gdy dochodzi do powiększenia narządu i rozciągnięcia otaczającej go torebki, odczuwać można dyskomfort lub ból w prawym boku o charakterze tępym, rozlanym. Nieleczone stłuszczenie może prowadzić do stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), a następnie do włóknienia i marskości.

Ból spowodowany lekowym uszkodzeniem wątroby

Lekowe uszkodzenie wątroby (DILI – Drug-Induced Liver Injury) następuje w wyniku przyjmowania zbyt dużych dawek określonych preparatów farmaceutycznych, z którymi wątroba z biegiem czasu przestaje sobie radzić metabolicznie. Może ono prowadzić do poważnego, nieodwracalnego uszkodzenia narządu, dlatego też każdą dawkę lekarstw należy konsultować z lekarzem, który oceni potencjalne ryzyko hepatotoksyczności i dostosuje terapię do indywidualnych możliwości detoksykacyjnych pacjenta.

Do leków najczęściej wywołujących uszkodzenie wątrobowe należą:

• paracetamol (w nadmiernych dawkach – powyżej 4 gramów dziennie)
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), szczególnie przy długotrwałym stosowaniu
• niektóre antybiotyki (np. amoksycylina z kwasem klawulanowym, makrolidy)
• leki przeciwgruźlicze
• preparaty antykoncepcyjne zawierające hormony syntetyczne
• leki przeciwgrzybicze
• niektóre suplementy diety, zwłaszcza zawierające ekstrakty roślinne w nieznanych stężeniach

Przy przyjmowaniu leków potencjalnie obciążających wątrobę warto pamiętać o spożywaniu jogurtów naturalnych oraz odpowiednich probiotyków, które wspierają mikroflorę jelitową i odciążają pośrednio wątrobę. Pomocne może okazać się też stosowanie preparatów z ostropestu plamistego zawierających sylimarynę – substancję o udokumentowanym działaniu hepatoprotekcyjnym. Niezbędne jest również regularne monitorowanie parametrów wątrobowych w badaniach krwi (AlAT, AspAT, GGTP, bilirubina), aby wcześnie wykryć ewentualne uszkodzenie i zmodyfikować leczenie.